ULAŞTIRMA
Çanakkale Cephesi’nde 5. Ordu bölgesinde levazım ve cephane nakli için çeşitli yollar kullanılmaktaydı; Saros ve Gelibolu Yarımadası’ndaki ana ikmal yolu, İstanbul-Uzunköprü demiryolu ve Keşan’dan başlayarak Bolayır, Gelibolu ve Bigalı’dan geçerek Seddülbahir’de sona eren karayolu. Diğer taraftan mayıs ayından itibaren Marmara Denizi’nde yoğunlaşan Müttefik denizaltı tehdidi, İstanbul’dan deniz yoluyla gerçekleştirilen asker ve malzeme sevkini ciddi bir biçimde baltalamıştı. Bu yüzden özellikle asker sevkıyatı Uzunköprü üzerinden yapılıyor; askerler bu uzun mesafeyi yürüyerek ve genellikle düşman donanmasının endirekt bombardımanından korunmak amacıyla hava karardıktan sonra kat ediyorlardı.Gelibolu yarımadasında savaş devam ederken düşman donanmasının ateşine maruz kalabilecek olan Kilya, Eceabat ve Çanakkale’ye deniz yoluyla ikmal yapılması pek mümkün değildi. Buralara büyük gemilerin yanaşması zordu. Bu nedenle boşaltma genelde geceleri yapıldığından Akbaş’ta bir menzil ambarı kurulma gereği duyulmuştu. Bu şekilde geceleri mavna ve römorkörlerle Kilya ve Maydos ambarlarına erzak ulaştırılabiliyordu. Diğer taraftan Anadolu yakası için Burgaz’da bir menzil ambarı bulunmaktaydı. Buradaki erzak, karadan menzil yollarıyla denizden de römorkörlerle sağlanıyordu.

SAĞLIK HİZMETLERİ
25 Nisan öncesi, harekât alanında sadece Müstahkem Mevki Komutanlığı emrindeki Çanakkale Merkez Hastanesi ile Gelibolu’daki kışla içinde kurulmuş 4.000 yataklı Gelibolu Hastanesi vardı. 19. Tümen’in seyyar hastanesi de Anadolu yakasında Sarıçalı’da bulunmaktaydı. Ayrıca 19. Tümen’in sıhhiye bölüğü Bigalı Köyü civarında, 5. Tümen seyyar hastanesi de hafif yaralı ve hastalar bakmak üzere Yalova güneyinde kurulmuştur. 7. Tümen sıhhiye bölüğüne ise Soğanlıdere seyyar hastanesini kurulmuştu.
Bunlara ilaveten, Şirket-i Hayriye’nin 60, 61, 70 numaralı vapurları ile Denizyolları’nın Gülnihal yolcu gemisi, Akdeniz isimli büyük yolcu gemisi ve Bahriye Nezareti emrindeki Reşit Paşa kuru yük gemisi de seyyar hastane ve hasta nakliye gemisi olarak görevlendirildi, buna göre donatıldı.                                                                       

SIHHİ ŞARTLAR  
Yemek artığı ve çürüyen ceset yığınlarının bulunduğu kötü sıhhi şartlarda üreyen milyonlarca karasinek ve bitlenme askerin diğer sorunlarından biriydi. Bazı Türk askerleri günlüklerinde bu durumu özetler nitelikteki şu ifadeleri yazmıştır: ”İçecek sularımız hep kireçli, fena kokulu, acı kuyu sularıydı. Tesadüfen bardağın içinde biraz su kalsa bir müddet sonra bardağın dibinde tebeşire benzer beyaz bir tortu görünürdü. Yıkanmaya ne vakit, ne de imkân vardı… Sağımız deniz, solumuz deniz… Öyle iken biz dehşetli bir kir tabakası içinde bitleniyorduk… Yıkanamıyorduk… Çünkü cephede bol su ve vasıta yoktu. Hâlbuki sağımız Çanakkale Boğazı, solumuz Saros Körfezi.”

Sonuç olarak Çanakkale’de çarpışan ordu birliklerinin, savaşın başından sonuna kadar hep aynı şekilde beslenebildiğini, her vakit sıcak yemek bulduğunu söyleyemeyiz ama genelde aç kalmadıklarını söyleyebiliriz. Türk ordusunun Çanakkale’de gösterdiği başarısında, kabiliyetli komutanların yüksek sevk ve idarelerinin yanı sıra, diğer cephelere göre ulaşım hatlarının daha kısa olmasının ve bu nedenle lojistik desteğin zamanında yapılmasının da büyük rolü olmuştur.

Medine Öztürk

Göncü, Gürsel – Aldoğan, Şahin. Siperin Ardı Vatan, MB Yayınevi, İstanbul, 2006
Mütercimler, Erol, Gelibolu 1915, Alfa Basım Yayım, İstanbul, 2005..
http://www.akintarih.com/  Çanakkale Savaşında Türk Ordusunun İaşe Durumu    (MUHAMMET ERAT)

1 - 2 - 3