MÜTTEFİKLERİN GELİBOLU YARIMADASINI TAHLİYESİ

A) ARIBURNU’NUN TAHLİYESİ (19/20 ARALIK)

Son olarak yapılan Kayacıkağılı Muharebesinin ardından geniş çaplı bir harekat olmamıştır. Kasım ayına kadar muharebeler lağım patlatma, bomba atma gibi siper hayatıyla ilgili olan faaliyetlerdi. Özellikle Kasım ayında geçen şiddetli kış şartları iki tarafın askerlerini de olumsuz etkilemişti. Şiddetli yağan yağmurlar ve arkasından gelen don felaketi iki taraf askerlerinin bir kısmını savaş dışı bırakmıştı. Artık İngilizler sadece Türk askeriyle savaşmıyordu. Türk askerinin yanında doğa ile de savaşıyorlardı. Hava şartlarının kötü gitmesi buradan gitmek istemeyenleri bile tahliyeye zorluyordu.
Bu sırada İngiltere’de boşaltma ile ilgili kararsızlıklar başlamıştı. Nihayetinde Gelibolu’nun boşaltılması kararına varılır. İlk olarak Anzac Bölgesi daha sonra da Seddülbahir Bölgesi boşaltılacaktı. 8 Aralık günü Anzac Bölgesinin boşaltılmasının ilk aşaması olan malzemelerin tahliyesi başladı. Ayrıca bir miktar top ile asker de geriye alınmıştır. 10 Aralık’ta ise birinci aşama tamamlanır. Bu sırada Arıburnu kesiminde 36.000 asker, 97 top; Anafartalar kesiminde ise 41.000 asker ile 91 top kalmıştı.
10 Aralık 1915’te Anafartalar Grup Komutanı Albay Mustafa Kemal rahatsızlığından dolayı, tedavi ve dinlenme için İstanbul’a hareket etmiştir. Yerine ise, 5. Kolordu Komutanı olan Fevzi Paşa (Çakmak) atanmıştır.
General Charles Monro’nun raporuna göre, Korgeneral Birdwood, emri alır almaz işe başlamış ve Tuğamiral Wemyss ile fikir alışverişi yaparak havaların iyi gitmesiyle de tahliyenin 19–20 Aralık gecesi tamamlanabileceğini söylemişlerdir.
Boşaltmanın ikinci aşaması da bitince har iki bölgede de 40.000 asker kalacaktı. İkinci aşamanın işlemleri 17–18 Aralık’ta tamamlanmıştı. Sahil kesimlerine her hangi olağandışı bir bombardıman yapılmaması Türklerin harekat yapmaya niyetli olmadıklarını gösteriyordu. İkinci aşama 18 Aralık’ta tamamlanır. Bölgeden ise, 44.000 asker, 200 adet top, 3000 hayvan ve bir miktar cephane taşınmıştı. Bölgede kalan ise, 40.000 asker, 50 adet top, az sayıda hayvan ve araba kalmıştı. Bu taşımanın sorunsuz bir şekilde atlatılması İngiliz Komutanlığını rahatlatmıştı. 19/20 Aralık akşamına da tahliyenin üçüncü ve son aşaması başlayacaktı. Geri çekilmenin Türkler tarafından anlaşılmaması için ön hatlar son ana kadar bırakılmayacaktı. Türklerin şüphelenmemesi için de top, tüfek atışına devam edilecekti. Bir yandan da gündüz filikalar dolusu asker karaya ayak basıyor, gece ise çok sayıda asker yarımadayı terk ediyordu. Özellikle Anzac’ta ön siperlerde çok sayıda kendiliğinden ateş eden tüfek düzenekleri kurulmuştu. Karanlığın çökmesi üzerine tahliye için himaye gemileri yerlerini alır. Geri çekilme esnasında askerlerin gürültü çıkarmamaları için ayaklarına çaputlar bağlanır. Askerler sahile yere bir hat şeklinde dökülmüş olan kireç ve unun üzerinde tek sıra halinde ineceklerdi. Gece 02.40 sıralarında Kanlısırt, 02.45 sıralarında Kırmızısırt ve Merkeztepe, 03.25’te ise Serçetepe mevzilerinden askerler filikalara bindirilir. Çekilmeden önce Cesarettepe üzerinde son patlatılacak lağım hazırlanır.  Saat 03.30’da ise şiddetli bir patlama meydana gelir. 80 civarında Türk askeri bu patlama ile hayatını kaybeder. Yine geri çekilme esnasında buna benzer tertibatlar kurulmuştu. Bazı alanlara mayınlar döşenmişti ve bu yüzden birçok Türk askeri şehit olmuştur. Artık Arıburnu ve Anafartalar Bölgesi’nin tahliyesi büyük bir başarıyla tamamlanmıştır.

B) SEDDÜLBAHİR’İN TAHLİYESİ (9/10 OCAK)

Arıburnu ve Anafartalar Bölgesi’nin tahliyesi başarıyla sonuçlanır. Bu başarılı tahliye Müttefikler için büyük bir moral kaynağı olur. Bunun üzerine General Monro bir an önce Seddülbahir Cephesinin de boşaltılması gerektiğini bildirir. Ama şu da bilinmektedir ki, Seddülbahir’in boşaltılması Anafartalar’ın tahliyesinden zor olacaktı. Çünkü, kuzeyde serbest kalan Türk birlikleri Seddülbahir’e getirtilecekti. Ayrıca Bulgaristan’ın İttifak Devletleri safına geçmesiyle de demiryolu açılmış ve Avusturya topçu bataryası cepheye gelmiştir.
Seddülbahir’den yapılacak olan tahliye de aynı şekilde olacaktır. Ön siperler son ana kadar sıkı tutulacaktır. Gündüz yeni takviyelerin getirilme süsü verilecek, gece ise birçok asker ve malzeme geriye alınacaktır. Tahliye için kullanılacak yerler W Plajı, V Plajı ve Zığındere kumsalı olarak belirlenmiştir.
Fransız Birlikleri geriye alınmış onların mevzilerine yorgun olan 29. Tümen askerleri getirtilmiştir. Türk askerleri düşmanın çekileceğini anlamaya başlar. Bu çekilme esnasında Liman Paşa düşman askerlerine büyük bir darbe vurmak istiyordu. 7 Aralık günü Zığındere’nin denize bakan yamaçlarına, 12. Tümen’in 34. Alay’ını taarruza kaldırır. Fakat donanma hazır bir şekilde adayı gözlüyordu. Saldırı başlar başlamaz zırhlılardan o döneme kadar olan bombardımandan yapılıyordu. Bu harekatla önemli bir başarı söz konusu olmaz.
Her gün azar azar asker yarımadadan ayrılıyordu. Tabiî ki bu ayrılış da savaş sırasında çok işe yarayan hayvanların bir kısmı geriye çekilemedi. Türklerin de işine yaramaması için bu hayvanlar öldürülür.
Son gece herkesin yüzünde bir tedirginlik vardır. Ön hatta bulunan askerler sırayla sahile inerler. 8/9 Ocak gecesi hava bozulmuş, rüzgar şiddetini arttırmıştı. Askerler çamurlu yolardan geçerek sahile ulaşır. Gece saat 03.45 sıralarında son askerler de tahliye edilmeye başlanır. O gece yaklaşık 17.000 asker yarımadadan ayrılır. Yarımadanın boşaltılmasının ardından cephaneler infilak eder. Patlamanın ardından tonlarca kaya, toprak, cephane havaya uçar. Bu malzemeler yanlarında götüremedikleri malzemelerdir. Artık Müttefik Kuvvetleri yarımadada bulunan bütün askerlerinin tahliyesini büyük bir başarıyla ve zayiatsız gerçekleştirmişlerdir.
Çanakkale Savaşı Türk’ün azmi, sabrı, metaneti ve vatan sevgisiyle kazanılmıştır. Hasta diye adlandırılan bir millet vatan müdafaası söz konusu olunca nasıl dirilebileceğini bütün dünyaya göstermiştir.